در روزهایی که هوای شهرها پر از ذرات معلق و آلایندههای سمی است، اولین توصیه همیشه این است که در خانه بمانیم، ماسک بزنیم و از فعالیتهای سنگین در فضای باز خودداری کنیم.
اما در کنار این اقدامات، آنچه میخوریم و مینوشیم نیز میتواند نقش مهمی در کاهش اثرات آلودگی هوا بر بدن داشته باشد.
در سالهای اخیر، پژوهشهای متعددی در سراسر دنیا نشان دادهاند که برخی نوشیدنیها با ترکیبات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی خود میتوانند به بدن کمک کنند تا بهتر با آلودگی هوا مقابله کند. در ادامه با مهمترین آنها آشنا میشویم.
چرا نوشیدنیها در آلودگی هوا اهمیت دارند؟
آلودگی هوا سرشار از ذرات ریز، فلزات سنگین و گازهایی مانند اوزون، دیاکسید گوگرد و نیتروژن دیاکسید است.
این ترکیبات وارد ریه میشوند و باعث افزایش رادیکالهای آزاد در بدن میگردند.
در نتیجه، سلولها تحت فشار اکسیداتیو قرار گرفته و التهاب در بدن افزایش مییابد.
به همین دلیل، پژوهشگران توصیه میکنند در چنین شرایطی دریافت مواد آنتیاکسیدان، ویتامینها و ترکیبات سمزدا افزایش یابد.
و بهترین راه برای این کار، مصرف نوشیدنیهای طبیعی و غنی از این ترکیبات است.
آب مرکبات تازه؛ ویتامین C علیه رادیکالهای آزاد
ویتامین C یکی از قویترین آنتیاکسیدانهاست و در مطالعات متعددی نقش آن در کاهش اثرات ذرات معلق (PM2.5) تأیید شده است.
مصرف منظم آب پرتقال، آب گریپفروت یا ترکیب لیموترش تازه با عسل و آب گرم میتواند به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب کمک کند.
نکته مهم این است که نوشیدنی باید تازه و بدون قند اضافه باشد؛ زیرا قند زیاد خود باعث افزایش التهاب میشود.
چای سبز؛ محافظ سلولها در برابر آلودگی
چای سبز حاوی ترکیباتی به نام کاتچینها (Catechins) است که اثر ضدالتهابی و ضداکسیداتیو دارند.
مطالعات انجامشده در ژاپن و کره نشان دادهاند که نوشیدن دو تا سه فنجان چای سبز در روز میتواند به کاهش آسیب اکسیداتیو ناشی از آلودگی کمک کند.
علاوه بر این، چای سبز به دلیل وجود ترکیب EGCG (Epigallocatechin Gallate) به بهبود عملکرد ریه و کاهش التهاب مجاری تنفسی کمک میکند.
برای افرادی که به سردی بدن حساس هستند، مانند کسانی که فشار خون پایین دارند، توصیه میشود چای سبز را گرم و با کمی عسل یا زنجبیل بنوشند تا تعادل طبع حفظ شود.
نوشیدنی کاکائو یا شکلات داغ تلخ
برخلاف تصور، نوشیدنی شکلات داغ (در صورت استفاده از کاکائوی خالص و شکر کم) یکی از منابع عالی آنتیاکسیدان است.
کاکائو سرشار از فلاوانولها (Flavanols) است که در مطالعات متعدد بهعنوان ترکیبات محافظ قلب و عروق شناخته شدهاند.
در شرایط آلودگی هوا که فشار اکسیداتیو بر رگها زیاد میشود، مصرف روزانه یک فنجان شکلات داغ تلخ میتواند مفید باشد.
دمنوشهای گیاهی گرم؛ آرامش و پاکسازی طبیعی
برخی دمنوشهای گیاهی مانند زنجبیل، آویشن، بابونه و دارچین علاوه بر خاصیت آنتیاکسیدانی، خاصیت ضدالتهابی و ضدسرفه نیز دارند.
زنجبیل بهویژه در مطالعات متعددی نشان داده است که میتواند از آسیب سلولی ناشی از ذرات آلاینده جلوگیری کند.
دمنوشهای گیاهی برای افرادی که طبع سرد دارند انتخاب بهتری از آبمیوههای سرد هستند.
آب کافی؛ سادهترین اما حیاتیترین نوشیدنی
در نهایت، هیچ نوشیدنیای جای آب را نمیگیرد.
هوای آلوده باعث خشکی مجاری تنفسی و غلیظ شدن مخاط میشود. نوشیدن آب کافی به بدن کمک میکند تا ترکیبات مضر سریعتر از طریق کلیه و کبد دفع شوند
جمعبندی:
هیچ نوشیدنی معجزه آوری وجود ندارد که بتواند آثار آلودگی هوا را به طور کاملخنثی کند.
اما پژوهشهای علمی بهروشنی نشان دادهاند که ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در برخی نوشیدنیها از جمله چای سبز، آب مرکبات، دمنوشهای گیاهی میتوانند به بدن کمک کنند تا در برابر فشار اکسیداتیو ناشی از آلودگی مقاومتر شود.
بنابراین، در روزهای آلوده سال، بهتر است در کنار رعایت توصیههای بهداشتی، برنامه نوشیدنیهای روزانهتان را هوشمندانه انتخاب کنید تا بدنتان حمایت بیشتری از درون دریافت کند.
Kelly, F. J., & Fussell, J. C. (2015). Air pollution and public health: emerging hazards and improved understanding of risk. Environmental Geochemistry and Health, 37(4), 631–649.
Kim, C. et al. (2022). Protective effects of green tea polyphenols against PM2.5-induced oxidative stress. Food & Function, 13(7), 3510–34. Li, R. et al. (2021). Dietary antioxidants mitigate the adverse health effects of air pollution. Nutrients, 13(11), 3933.
Huang, C. et al. (2020). Ginger extracts alleviate oxidative damage induced by air particulate matter exposure in mice. Environmental Toxicology, 35(10), 1089–1098